Ξύπνησα στις 3:47 το πρωί. Πάλι. Τρίτη φορά αυτή την εβδομάδα, και ήταν μόλις Τετάρτη. Στην αρχή το χρέωσα στο άγχος της δουλειάς. Μετά στον καφέ που έπινα μέχρι τις 6 το απόγευμα. Μετά στο γεγονός ότι ο γιος μου έδινε εξετάσεις και δεν με άφηνε να ησυχάσω. Πέρασε ένας ολόκληρος χρόνος μέχρι να κάτσω, να γράψω σε ένα χαρτί όλα όσα μου συνέβαιναν, και να σκεφτώ για πρώτη φορά τη λέξη που δεν μου είχε περάσει καν από το μυαλό: περιεμμηνόπαυση.
Ήμουν 42.
Η Ελληνίδα μπαίνει στην εμμηνόπαυση κατά μέσο όρο μεταξύ 48 και 52 ετών, σύμφωνα με την Ελληνική Εταιρεία Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα συμπτώματα ξεκινούν τότε. Η περιεμμηνόπαυση, η μεταβατική φάση πριν την εμμηνόπαυση, μπορεί να αρχίσει 8 έως 10 χρόνια νωρίτερα. Δηλαδή στα 40, στα 41, στα 42. Και τα σημάδια εμμηνόπαυσης σε αυτή την ηλικία είναι τόσο διακριτικά, τόσο εύκολο να τα μπερδέψεις με κάτι άλλο, που οι περισσότερες γυναίκες δεν τα αναγνωρίζουν για χρόνια.
Ας τα δούμε ένα ένα.
1. Ο κύκλος σου άρχισε να συμπεριφέρεται περίεργα (αλλά όχι όπως νόμιζες)
Όλες περιμένουμε ότι η περιεμμηνόπαυση θα φέρει «ακανόνιστη περίοδο». Στο μυαλό σου ίσως φαντάζεσαι ότι θα χάνεις μήνες ολόκληρους. Στην πραγματικότητα, το πρώτο σημάδι εμμηνόπαυσης στα 42 είναι συνήθως πιο λεπτό: ο κύκλος σου γίνεται πιο μικρός, όχι πιο μεγάλος.
Από τις 28 μέρες πας στις 25. Μετά στις 24. Η περίοδος μπορεί να είναι πιο βαριά, με θρόμβους που δεν είχες ποτέ. Ή πιο ελαφριά, να τελειώνει σε δύο μέρες αντί για πέντε. Η ένταση μπορεί να αλλάζει από μήνα σε μήνα χωρίς λογική.
Αυτό συμβαίνει γιατί τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη αρχίζουν να κάνουν τις δικές τους διακυμάνσεις. Η ωοθυλακιορρηξία γίνεται λιγότερο σταθερή. Δεν είναι ότι «κάτι δεν πάει καλά»: το σώμα σου αρχίζει σιγά σιγά να αλλάζει ρυθμό.
Αν τα τελευταία τέσσερα μέχρι έξι μήνες ο κύκλος σου διαφέρει συστηματικά πάνω από επτά μέρες από τον συνηθισμένο σου, αξίζει να το συζητήσεις με τη γυναικολόγο σου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Ημερολόγιο Συμπτωμάτων Εμμηνόπαυσης: Δωρεάν Template για Εκτύπωση
2. Το «ξυπνάω στις 3 και δεν ξανακοιμάμαι» δεν είναι το άγχος σου
Αυτό μου πήρε πιο πολύ καιρό να το πιστέψω από οτιδήποτε άλλο. Πάντα κοιμόμουν καλά. Ήμουν αυτή που έλεγε στις φίλες της «βάλε όρια, μην κουβαλάς το γραφείο στο κρεβάτι». Και ξαφνικά, στα 42, ξυπνούσα κάθε νύχτα στις 3 ή στις 4, με την καρδιά μου να χτυπάει σαν να είχα τρέξει.
Οι διαταραχές ύπνου είναι από τα πιο κοινά πρώιμα σημάδια. Σύμφωνα με την Cleveland Clinic, η πτώση των οιστρογόνων επηρεάζει άμεσα τους νευροδιαβιβαστές που ρυθμίζουν τον ύπνο, ιδίως τη σεροτονίνη και τη μελατονίνη. Δεν είναι απλώς ότι κοιμάσαι λίγο. Κοιμάσαι σπασμένα. Ξυπνάς και δεν μπορείς να επιστρέψεις στον βαθύ ύπνο.
Πολλές γυναίκες παρατηρούν επίσης νυχτερινές εφιδρώσεις, αλλά όχι τις δραματικές που έχουν στο μυαλό τους. Είναι πιο ήπιες: ξυπνάς και αισθάνεσαι ότι ο σβέρκος σου είναι κολλώδης, ή ότι η μαξιλαροθήκη είναι λίγο υγρή. Αρκεί για να σε ξυπνήσει χωρίς να καταλαβαίνεις γιατί.
Δοκίμασες μελατονίνη, χαμομήλι, τσάι, διαλογισμό. Τίποτα δεν δουλεύει σταθερά. Αυτό από μόνο του είναι μια ένδειξη.
3. Η μνήμη σου σε προδίδει σε αμήχανες στιγμές
Στέκομαι στο σούπερ μάρκετ και δεν θυμάμαι το όνομα της γειτόνισσας με την οποία μιλάω εδώ και πέντε λεπτά. Πάω να γράψω ένα email και η λέξη που χρειάζομαι, μια απλή λέξη που χρησιμοποιώ καθημερινά, εξαφανίζεται. Μπαίνω στο δωμάτιο και ξεχνάω γιατί ήρθα. Συμβαίνει στις καλύτερες, βέβαια, και χωρίς ορμονικές αλλαγές. Όταν όμως αρχίζει να συμβαίνει συστηματικά, καθημερινά, αξίζει προσοχή.
Αυτό λέγεται brain fog και είναι από τα πιο υποτιμημένα σημάδια εμμηνόπαυσης στα 42. Σύμφωνα με τη Mayo Clinic, έρευνες σε γυναίκες σε περιεμμηνόπαυση δείχνουν πραγματικές δυσκολίες ιδίως στη λεκτική μνήμη και στη μάθηση. Δεν είναι στο μυαλό σου. Δεν παθαίνεις άνοια. Είναι ότι οι υποδοχείς οιστρογόνων στον εγκέφαλο, που εμπλέκονται στις γνωστικές λειτουργίες, δέχονται λιγότερο σήμα.
Η καλή είδηση είναι ότι μόνο περίπου 12% των γυναικών στην περιεμμηνόπαυση εμφανίζουν κλινικά σημαντική γνωστική δυσλειτουργία, σύμφωνα με την ίδια πηγή. Για τις περισσότερες, το brain fog είναι ενοχλητικό αλλά παροδικό, και βελτιώνεται μετά τη σταθεροποίηση των ορμονών στην εμμηνόπαυση.
4. Άρχισες να ανησυχείς για πράγματα που δεν σε ένοιαζαν ποτέ
Δεν μιλάμε για το άγχος της δουλειάς ή των παιδιών. Μιλάμε για ένα νέο, παράξενο άγχος που εμφανίζεται από το πουθενά. Μια αίσθηση ότι κάτι κακό θα συμβεί. Η καρδιά σου χτυπά πιο γρήγορα όταν οδηγείς σε δρόμο που οδηγείς εδώ και είκοσι χρόνια. Νιώθεις ευερέθιστη με τον σύζυγό σου για πράγματα που πριν θα γελούσες.
Η Ελληνική Εταιρεία Εμμηνόπαυσης (ΕΛΕΤΕΜ) επισημαίνει ότι η πτώση των οιστρογόνων συμβάλλει σε συναισθηματικές αλλαγές όπως θλίψη, ευερεθιστότητα, κόπωση και διακυμάνσεις διάθεσης. Ο κίνδυνος εμφάνισης συμπτωμάτων κατάθλιψης αυξάνεται καθώς η γυναίκα περνά στην εμμηνόπαυση.
Αυτό το σημάδι είναι ιδιαίτερα δύσκολο γιατί μπερδεύεται με τη ζωή σου. Είσαι 42, έχεις έφηβα παιδιά που σε δοκιμάζουν, ίσως φροντίζεις και ηλικιωμένους γονείς, η δουλειά απαιτητική, τα οικονομικά πιέζουν. Ποιος δεν θα είχε άγχος; Η διαφορά είναι ότι το συναισθηματικό αυτό φορτίο μοιάζει δυσανάλογο με τις πραγματικές αιτίες, και δεν υποχωρεί όταν η εξωτερική πίεση μειώνεται.
Αν τα συμπτώματα είναι σοβαρά ή επηρεάζουν την καθημερινότητα σου περισσότερο από περιστασιακά, χρειάζεται επίσκεψη σε γιατρό ή ειδικό ψυχικής υγείας.
5. Ξαφνική ευαισθησία στα στήθη, σαν να είσαι 16 ξανά
Αυτό σε αιφνιδιάζει. Εδώ και χρόνια το στήθος σου ήταν ήσυχο εκτός από λίγες μέρες πριν την περίοδο. Τώρα ξαφνικά πονάει για δέκα μέρες τον μήνα. Ή πονάει το ένα και όχι το άλλο. Ή πονάει χωρίς προφανή σχέση με τον κύκλο.
Οι ορμονικές διακυμάνσεις της περιεμμηνόπαυσης φέρνουν επιστροφή σε αυτό που πολλές γυναίκες περιγράφουν σαν εφηβική ευαισθησία. Σύμφωνα με την Cleveland Clinic, όπως οι ορμόνες στην εφηβεία προκαλούν πόνο στο στήθος, έτσι και στην περιεμμηνόπαυση η αστάθεια στα οιστρογόνα μπορεί να φέρει πόνο που έρχεται και φεύγει.
Αξίζει να ξεκαθαρίσω κάτι, γιατί ξέρω πόσο τρομακτικό είναι. Πάντα να ελέγχεις κάθε νέα αλλαγή στο στήθος σου, ιδίως αν εντοπίζεις όγκο, παραμόρφωση ή ασύμμετρο πόνο που επιμένει. Η ορμονική ευαισθησία είναι συχνή, αλλά ο τακτικός μαστογραφικός έλεγχος δεν διαπραγματεύεται.
6. Άρχισες να ξεχνάς πώς ένιωθες πριν
Αυτό δεν θα το βρεις εύκολα σε λίστα συμπτωμάτων, αλλά είναι από τα πιο χαρακτηριστικά. Σκέφτεσαι τον εαυτό σου πριν από τρία ή πέντε χρόνια και νιώθεις σαν να μιλάς για άλλο άνθρωπο. Είχες ενέργεια. Έβρισκες ευχαρίστηση σε πράγματα που τώρα σε αφήνουν αδιάφορη. Γελούσες πιο εύκολα. Τώρα όλα μοιάζουν πιο επίπεδα.
Η γενική απώλεια ενέργειας και ενδιαφέροντος είναι κοινό σύμπτωμα της περιεμμηνόπαυσης, σύμφωνα με την UCLA Health. Η ίδια η κούραση δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: λιγότερος ύπνος οδηγεί σε χαμηλότερη ενέργεια, που οδηγεί σε λιγότερη άσκηση, που οδηγεί σε χαμηλότερη ψυχολογία, που οδηγεί σε χειρότερο ύπνο.
Για μένα προσωπικά αυτό ήταν το σημάδι που τελικά με έκανε να ψάξω. Όχι οι εξάψεις, που ήρθαν μετά. Όχι ο ύπνος. Ήταν μια Κυριακή απόγευμα όταν συνειδητοποίησα ότι δεν θυμόμουν την τελευταία φορά που είχα νιώσει πραγματική χαρά για κάτι, και κατάλαβα ότι κάτι έπρεπε να γίνει.
7. Πόνοι σε αρθρώσεις και «γερασμένο» σώμα στα 42
Ξυπνάς το πρωί και ο αυχένας σου είναι πιασμένος. Σκύβεις να μαζέψεις κάτι και η μέση σου διαμαρτύρεται. Τα δάχτυλά σου είναι ελαφρώς πρησμένα και τα δαχτυλίδια σου σφίγγουν χωρίς προφανή λόγο. Σκέφτεσαι «γερνάω», αλλά δεν είναι μόνο ηλικία. Είναι ορμόνες.
Σύμφωνα με τη Mayo Clinic, η πρόσφατη έρευνα έχει δείξει σύνδεση ανάμεσα στους πόνους των αρθρώσεων και την απώλεια οιστρογόνων. Πολλές γυναίκες παρατηρούν για πρώτη φορά πόνο στα γόνατα, στα χέρια ή στους γοφούς ακριβώς αυτή την περίοδο. Δεν είναι αρθρίτιδα. Είναι ξεχωριστό φαινόμενο που σχετίζεται με τη μειωμένη προστατευτική δράση των οιστρογόνων στους αρθρικούς ιστούς.
Η σχέση δεν είναι ακόμα πλήρως κατανοητή και χρειάζεται περισσότερη έρευνα. Αυτό που ξέρουμε όμως είναι ότι το να νιώθεις «γερασμένη» στα 42, με δυσκαμψία και πόνους που δεν είχες πριν, είναι κοινή εμπειρία και δεν φταίει ότι «δεν προσέχεις τον εαυτό σου».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Διατροφικό πλάνο εμμηνόπαυσης: 7 ημέρες με ελληνικά πιάτα
Τι κάνεις από εδώ και πέρα
Αν αναγνώρισες τρία ή περισσότερα από αυτά τα σημάδια, και επιμένουν εδώ και τουλάχιστον τέσσερις έξι μήνες, αξίζει να κλείσεις ραντεβού με τη γυναικολόγο σου. Όχι για να σου δώσει «κάτι», αλλά για να αρχίσετε μαζί μια συζήτηση. Η περιεμμηνόπαυση δεν διαγιγνώσκεται με μία εξέταση αίματος (οι ορμόνες κάνουν τόσες διακυμάνσεις σε αυτή τη φάση που μια μόνο μέτρηση δεν λέει πολλά). Διαγιγνώσκεται κυρίως κλινικά, με βάση τα συμπτώματα και τον αποκλεισμό άλλων αιτιών.
Πριν το ραντεβού, κράτησε ένα μικρό ημερολόγιο. Σημείωσε για τέσσερις έως οκτώ εβδομάδες πότε συμβαίνει κάθε σύμπτωμα, με ποια ένταση, σε ποια φάση του κύκλου σου. Αυτή η πληροφορία είναι πολύτιμη για τη γιατρό σου και θα σε γλιτώσει από αμήχανα «δεν θυμάμαι ακριβώς πότε ξεκίνησε».
Και κάτι ακόμα. Δεν χρειάζεται να υποφέρεις σιωπηλά μέχρι «να το ξεπεράσεις». Υπάρχουν επιλογές, από αλλαγές στον τρόπο ζωής μέχρι ορμονική θεραπεία υποκατάστασης σε επιλεγμένες περιπτώσεις. Η εμμηνόπαυση δεν είναι ασθένεια, αλλά τα συμπτώματά της μπορούν να αντιμετωπιστούν.
Σήμερα είμαι 44. Κοιμάμαι καλύτερα από όσο κοιμόμουν στα 42, ξέρω τι συμβαίνει στο σώμα μου, και έχω σταματήσει να κατηγορώ τον εαυτό μου που «δεν αντέχει το άγχος». Δεν ήταν το άγχος. Ήταν η βιολογία μου που μου έστελνε μηνύματα που δεν είχα μάθει να διαβάζω. Τώρα τα διαβάζω. Και θέλω να μπορείς και εσύ.
Σημείωση: Το άρθρο αυτό έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή. Για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων σου και τις θεραπευτικές επιλογές, απευθύνσου στη γυναικολόγο ή τον ενδοκρινολόγο σου.
