Ο όρος emotional avoidance περιγράφει μια εσωτερική στρατηγική αποφυγής των συναισθημάτων. Δεν αφορά την έλλειψη συναισθημάτων, αλλά την ενεργή ή παθητική προσπάθεια να μην γίνουν αισθητά. Πολλές γυναίκες αναζητούν τι σημαίνει, πώς εκδηλώνεται και κυρίως πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί στην πράξη, χωρίς θεωρίες και γενικότητες. Αυτό το άρθρο απαντά ακριβώς σε αυτή την ανάγκη.
Τι είναι το emotional avoidance και πώς λειτουργεί στην καθημερινότητα
Το emotional avoidance είναι ένας μηχανισμός άμυνας. Ο άνθρωπος αποφεύγει να νιώσει δυσάρεστα συναισθήματα, όπως φόβο, θυμό, λύπη ή απογοήτευση, επειδή τα θεωρεί απειλητικά ή δύσκολα διαχειρίσιμα.
Στην πράξη, αυτό μπορεί να φαίνεται ως:
- συνεχής απασχόληση για να μην υπάρχει χρόνος σκέψης
- λογικοποίηση των πάντων, χωρίς σύνδεση με το συναίσθημα
- αποφυγή συζητήσεων που έχουν συναισθηματικό βάθος
- χιούμορ ή αδιαφορία σε στιγμές που κανονικά θα υπήρχε συγκίνηση
Το πρόβλημα δεν είναι ότι κάποιος προστατεύεται προσωρινά. Το πρόβλημα είναι ότι το συναίσθημα δεν εξαφανίζεται. Απλώς μετακινείται και συχνά επιστρέφει με άλλους τρόπους, όπως σωματική ένταση, ευερεθιστότητα ή αίσθηση κενού.
Ποια συναισθήματα αποφεύγονται συνήθως και γιατί
Δεν αποφεύγονται όλα τα συναισθήματα το ίδιο. Συνήθως πρόκειται για εκείνα που έχουν συνδεθεί με παλιότερες εμπειρίες αδυναμίας ή απώλειας ελέγχου.
Συχνά αποφεύγονται:
- η λύπη, επειδή συνδέεται με απώλεια
- ο θυμός, επειδή έχει θεωρηθεί επικίνδυνος ή μη αποδεκτός
- ο φόβος, επειδή δημιουργεί αίσθηση αδυναμίας
- η ενοχή, επειδή απειλεί την εικόνα του εαυτού
Η αποφυγή δεν είναι τυχαία. Συνήθως έχει μάθει κάποιος ότι αυτά τα συναισθήματα δεν είχαν χώρο να εκφραστούν στο παρελθόν ή ότι προκαλούσαν συνέπειες. Έτσι, ο εγκέφαλος μαθαίνει να τα μπλοκάρει πριν καν εμφανιστούν συνειδητά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Emotional overstretching: Όταν λες «ναι» σε όλους
Πώς αναγνωρίζεται η συναισθηματική αποφυγή στον εαυτό σου
Το emotional avoidance δεν είναι πάντα εμφανές. Πολλές γυναίκες θεωρούν ότι απλώς είναι ψύχραιμες, λογικές ή ανεξάρτητες. Υπάρχουν όμως συγκεκριμένες ενδείξεις.
Ενδεικτικά σημάδια:
- δυσκολία να απαντηθεί η ερώτηση «πώς νιώθεις»
- αίσθηση ότι όλα είναι υπό έλεγχο, αλλά τίποτα δεν δίνει χαρά
- κόπωση χωρίς προφανή λόγο
- υπερβολική ανάλυση καταστάσεων, χωρίς επαφή με το συναίσθημα
- αποφυγή σχέσεων ή βάθους στις σχέσεις
Ένα χρήσιμο κριτήριο είναι το εξής. Αν κάτι συμβαίνει και η πρώτη αντίδραση είναι σκέψη, εξήγηση ή υποβάθμιση, αντί για αίσθηση, τότε πιθανότατα λειτουργεί η συναισθηματική αποφυγή.
Γιατί το emotional avoidance δεν προστατεύει μακροπρόθεσμα
Αν και στην αρχή φαίνεται λειτουργικό, μακροπρόθεσμα το emotional avoidance δημιουργεί περισσότερη εσωτερική ένταση. Το συναίσθημα που δεν αναγνωρίζεται δεν επεξεργάζεται. Παραμένει ενεργό στο παρασκήνιο.
Αυτό οδηγεί συχνά σε:
- συσσωρευμένο άγχος
- συναισθηματική απόσταση στις σχέσεις
- δυσκολία λήψης αποφάσεων
- αίσθηση αποσύνδεσης από τον εαυτό
Ο λόγος είναι απλός. Τα συναισθήματα είναι πληροφορία. Όταν αγνοούνται, χάνεται η επαφή με τις πραγματικές ανάγκες. Έτσι, ακόμη και πρακτικές επιλογές γίνονται χωρίς εσωτερική πυξίδα.
Πρακτικοί τρόποι να μειωθεί η συναισθηματική αποφυγή
Η αλλαγή δεν γίνεται με πίεση ή βίαιη ενδοσκόπηση. Γίνεται σταδιακά, με ασφάλεια και μικρά βήματα.
Μερικοί πρακτικοί τρόποι:
- ονομασία συναισθήματος, έστω και γενικά, όπως άβολα ή πιεσμένα
- σύνδεση με το σώμα, παρατήρηση έντασης ή χαλάρωσης
- αποδοχή ότι το συναίσθημα δεν χρειάζεται λύση άμεσα
- περιορισμός της υπερβολικής ανάλυσης
- σύντομες παύσεις μέσα στη μέρα για εσωτερικό έλεγχο
Γιατί λειτουργεί αυτό; Επειδή το νευρικό σύστημα ηρεμεί όταν νιώθει ότι το συναίσθημα αναγνωρίζεται, όχι όταν αγνοείται. Ακόμη και λίγα δευτερόλεπτα παρατήρησης μειώνουν την ένταση.
Πώς αλλάζει η σχέση με τον εαυτό όταν επιτρέπεται το συναίσθημα
Όταν μειώνεται το emotional avoidance, δεν σημαίνει ότι η ζωή γίνεται πιο δύσκολη. Αντίθετα, γίνεται πιο ξεκάθαρη. Τα συναισθήματα λειτουργούν σαν εσωτερικοί δείκτες.
Με τον καιρό:
- αυξάνεται η αυτογνωσία
- βελτιώνεται η επικοινωνία στις σχέσεις
- μειώνεται η εσωτερική σύγκρουση
- οι αποφάσεις γίνονται πιο ευθυγραμμισμένες
Δεν χρειάζεται να βιώνονται όλα έντονα. Χρειάζεται απλώς να επιτρέπεται η ύπαρξή τους. Η συναισθηματική αποδοχή δεν σημαίνει αδυναμία, σημαίνει επαφή με την πραγματικότητα.
Συνοπτικό κλείσιμο
Το emotional avoidance είναι μια κατανοητή αλλά περιοριστική στρατηγική. Προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά μακροπρόθεσμα στερεί τη σύνδεση με τον εαυτό. Η αναγνώρισή του είναι το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα. Όταν το συναίσθημα βρίσκει χώρο, η καθημερινότητα γίνεται πιο σταθερή, πιο καθαρή και πιο βιώσιμη.
