Από τη θέση μπροστά στην τηλεόραση μέχρι τους πονοκεφάλους μετά το διάβασμα, μικρές καθημερινές συμπεριφορές μπορεί να δείχνουν ότι ένα παιδί δεν βλέπει όσο καθαρά νομίζουμε.
Ένα παιδί δεν λέει πάντα ότι βλέπει θολά, κυρίως επειδή δεν έχει μέτρο σύγκρισης και θεωρεί φυσιολογική την εικόνα που γνωρίζει. Στην προσχολική και σχολική ηλικία, περίπου από 4 έως 12 ετών, οι πρώτες ενδείξεις μπορεί να φανούν στο διάβασμα, στη στάση του σώματος, στη συγκέντρωση ή στο παιχνίδι. Καμία από αυτές τις συμπεριφορές δεν αποδεικνύει από μόνη της πρόβλημα όρασης. Όταν, όμως, επαναλαμβάνεται, εμφανίζεται ξαφνικά ή συνδυάζεται με άλλα σημάδια, είναι σωστό να συζητηθεί με παιδίατρο ή οφθαλμίατρο.
Γιατί τα προβλήματα όρασης μπορεί να περάσουν απαρατήρητα
Τα παιδιά συχνά προσαρμόζονται σε αυτό που βλέπουν, πλησιάζουν περισσότερο το βιβλίο, βασίζονται στο ένα μάτι ή αποφεύγουν μια δραστηριότητα χωρίς να εξηγούν γιατί. Το University Hospitals Sussex NHS Foundation Trust επισημαίνει ότι δεν πρέπει να περιμένουμε απαραίτητα από ένα παιδί να περιγράψει μόνο του τη δυσκολία, καθώς μπορεί να πιστεύει ότι όλοι βλέπουν με τον ίδιο τρόπο.
Επιπλέον, ορισμένες καταστάσεις, όπως η αμβλυωπία, μπορεί να μην έχουν εμφανή συμπτώματα. Το National Eye Institute αναφέρει ότι πολλά παιδιά διαγιγνώσκονται μόνο στον προληπτικό έλεγχο, γι’ αυτό η απουσία παραπόνων δεν αρκεί για να αποκλείσει μια δυσκολία.
Τα 7 διακριτικά σημάδια που αξίζει να παρατηρήσεις
1. Πλησιάζει πολύ το βιβλίο, την οθόνη ή την τηλεόραση
Αν το παιδί κάθεται σταθερά πολύ κοντά στην τηλεόραση, φέρνει το tablet ή το βιβλίο κοντά στο πρόσωπο ή ζητά θέση στο πρώτο θρανίο για να βλέπει τον πίνακα, μπορεί να δυσκολεύεται στη μακρινή όραση. Η καθοδήγηση του NHS για τη μυωπία περιλαμβάνει ανάμεσα στις συχνές ενδείξεις τη δυσκολία ανάγνωσης από απόσταση, το πολύ κοντινό κράτημα συσκευών και τους πονοκεφάλους.
Μία μεμονωμένη στιγμή δεν αρκεί. Παρατήρησε αν η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται σε διαφορετικούς χώρους, αν ξεκίνησε πρόσφατα ή αν ο δάσκαλος αναφέρει ότι το παιδί αντιγράφει λάθος από τον πίνακα.
2. Μισοκλείνει τα μάτια, κλείνει το ένα ή γέρνει το κεφάλι
Το συχνό μισόκλεισμα των ματιών μπορεί προσωρινά να κάνει μια θολή εικόνα να φαίνεται καθαρότερη. Το κλείσιμο του ενός ματιού ή η κλίση του κεφαλιού ίσως είναι τρόπος να περιοριστεί η διπλή εικόνα ή να χρησιμοποιηθεί περισσότερο το μάτι που βλέπει καλύτερα. Το National Eye Institute αναφέρει το μισόκλεισμα, το κλείσιμο ενός ματιού και την κλίση της κεφαλής ως πιθανά σημάδια δυσκολίας στην όραση.
Δες αν συμβαίνει κυρίως όταν κοιτάζει μακριά, όταν διαβάζει ή όταν είναι κουρασμένο. Η χρονική στιγμή βοηθά τον ειδικό, αλλά δεν αρκεί για αυτοδιάγνωση.
3. Χάνει τη σειρά του ή κουράζεται γρήγορα στο διάβασμα
Το παιδί μπορεί να παραλείπει γραμμές, να ξαναδιαβάζει την ίδια πρόταση, να χάνει το σημείο του ή να αναφέρει ότι οι λέξεις θολώνουν και κινούνται ύστερα από αρκετή ώρα. Η American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus εξηγεί ότι η δυσκολία συνεργασίας των ματιών στην κοντινή εργασία μπορεί να συνδέεται με κόπωση, πονοκέφαλο, θόλωση, διπλωπία ή ανάγκη να κλείνει το ένα μάτι.
Η χρήση του δαχτύλου για να ακολουθεί τις λέξεις είναι φυσιολογική σε αρκετούς αρχάριους αναγνώστες. Αξίζει περισσότερο προσοχή όταν το σημάδι επιμένει πέρα από το αναμενόμενο επίπεδο ανάγνωσης, εμφανίζεται ξαφνικά ή συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα.
4. Παραπονιέται για πονοκέφαλο ή βαριά μάτια μετά από κοντινή εργασία
Πονοκέφαλος μετά το σχολείο, ζωγραφική, διάβασμα ή χρήση υπολογιστή μπορεί να σχετίζεται με καταπόνηση της όρασης, αλλά έχει πολλές ακόμη πιθανές αιτίες. Σημασία έχει το μοτίβο: πότε αρχίζει, πόσο κρατά, αν υποχωρεί με διάλειμμα και αν συνοδεύεται από θόλωση, διπλωπία ή ναυτία.
Τα διαλείμματα και ο σωστός φωτισμός μπορεί να μειώσουν την προσωρινή ενόχληση, όμως δεν αντικαθιστούν τον έλεγχο όταν οι πονοκέφαλοι επανέρχονται. Για μια πιο ήρεμη καθημερινή ρουτίνα μπορείς να δεις και τις πρακτικές συμβουλές του bewoman.gr για να περιορίσεις τον χρόνο οθόνης στα παιδιά.
5. Τρίβει συχνά τα μάτια, ανοιγοκλείνει έντονα τα βλέφαρα ή συνοφρυώνεται
Το τρίψιμο όταν νυστάζει είναι συνηθισμένο. Αν, όμως, γίνεται συστηματικά την ώρα της ανάγνωσης ή της τηλεόρασης, μαζί με έντονο ανοιγοκλείσιμο, συνοφρύωμα ή δακρύρροια, χρειάζεται να καταγραφεί. Μπορεί να σχετίζεται με κόπωση, ερεθισμό, αλλεργία ή δυσκολία εστίασης, επομένως δεν είναι σωστό να αποδίδεται αυτόματα σε μία αιτία.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής συνιστά να ενημερώνεται ο γιατρός όταν υπάρχουν επίμονα ενοχλήματα, δακρύρροια, φωτοευαισθησία, πόνος ή ερυθρότητα που δεν υποχωρεί.
6. Αποφεύγει το διάβασμα, τη ζωγραφική ή δραστηριότητες που απαιτούν συγκέντρωση
Ένα παιδί που κουράζεται οπτικά μπορεί να εγκαταλείπει γρήγορα την εργασία, να εκνευρίζεται, να ζητά συχνά διάλειμμα ή να φαίνεται αφηρημένο μόνο όταν η δραστηριότητα απαιτεί κοντινή εστίαση. Η αποφυγή δεν σημαίνει απαραίτητα πρόβλημα όρασης, ούτε κάθε δυσκολία ανάγνωσης είναι οφθαλμολογική.
Η AAPOS διευκρινίζει ότι η δυσλεξία είναι γλωσσική μαθησιακή δυσκολία και δεν προκαλείται από διαταραχή της όρασης. Παρ’ όλα αυτά, ένας σωστός οφθαλμολογικός έλεγχος μπορεί να αποκλείσει προβλήματα που δυσκολεύουν επιπλέον την ανάγνωση.
7. Δυσκολεύεται να υπολογίσει αποστάσεις ή γίνεται ασυνήθιστα αδέξιο
Συχνές συγκρούσεις με έπιπλα, δυσκολία να πιάσει ή να πετάξει μια μπάλα και αβεβαιότητα στα σκαλοπάτια μπορεί να σχετίζονται με την αντίληψη βάθους, ιδιαίτερα αν αποτελούν αλλαγή σε σχέση με πριν. Είναι, όμως, μη ειδικά σημάδια και μπορεί να συνδέονται με την ηλικία, τον συντονισμό, την προσοχή ή άλλους παράγοντες.
Το University Hospitals Sussex NHS Foundation Trust περιλαμβάνει την αδεξιότητα και τον φτωχό συντονισμό ματιού και χεριού ανάμεσα στις συμπεριφορές που αξίζει να αξιολογηθούν μαζί με τη συνολική εικόνα του παιδιού.
Τι να κάνεις πριν κλείσεις ραντεβού
Για λίγες ημέρες, κράτησε σύντομες σημειώσεις χωρίς να μετατρέψεις την καθημερινότητα σε τεστ. Κατέγραψε ποια συμπεριφορά βλέπεις, σε ποια απόσταση ή δραστηριότητα εμφανίζεται, ποια ώρα της ημέρας είναι συχνότερη και αν υπάρχει πονοκέφαλος, θόλωση ή κλείσιμο του ενός ματιού. Ζήτησε επίσης από τον εκπαιδευτικό να παρατηρήσει αν το παιδί δυσκολεύεται στον πίνακα ή χάνει συχνά τη σειρά του.
Στο ραντεβού, ανέφερε το οικογενειακό ιστορικό μυωπίας, στραβισμού ή αμβλυωπίας, τυχόν προωρότητα, παλαιότερο έλεγχο και πρόσφατες αλλαγές. Μην αγοράσεις έτοιμα γυαλιά και μην εφαρμόσεις ασκήσεις ή κάλυψη του ενός ματιού χωρίς διάγνωση και εξατομικευμένη οδηγία ειδικού.
Η καλύτερη οργάνωση της ημέρας βοηθά να ξεχωρίσεις την απλή κούραση από ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Χρήσιμες ιδέες υπάρχουν και στον οδηγό του bewoman.gr για την ισορροπία οθόνης και παιχνιδιού, πάντα ως συμπλήρωμα και όχι ως υποκατάστατο του ελέγχου.
Ο προληπτικός έλεγχος δεν περιμένει πάντα συμπτώματα
Η AAPOS προτείνει αξιολόγηση της όρασης από τη βρεφική ηλικία, έλεγχο οπτικής οξύτητας ή φωτοανίχνευση στην προσχολική ηλικία και επανάληψη του προσυμπτωματικού ελέγχου κάθε ένα έως δύο χρόνια μετά τα 5. Το National Eye Institute τονίζει ότι όλα τα παιδιά χρειάζονται τουλάχιστον έναν έλεγχο όρασης μεταξύ 3 και 5 ετών για την ανίχνευση αμβλυωπίας.
Οι διεθνείς οδηγίες δεν αντικαθιστούν το πρόγραμμα που θα προτείνει ο παιδίατρος ή ο οφθαλμίατρος για το συγκεκριμένο παιδί. Νωρίτερος ή συχνότερος έλεγχος μπορεί να χρειάζεται όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, προωρότητα, αναπτυξιακή δυσκολία, στραβισμός ή αποτυχία σε σχολικό προσυμπτωματικό έλεγχο.
Πότε δεν περιμένεις το προγραμματισμένο ραντεβού
Ζήτησε άμεσα ιατρική αξιολόγηση αν δεις λευκή ή γκριζόλευκη αντανάκλαση στην κόρη του ματιού, ειδικά σε φωτογραφίες με φλας, αν ένα μάτι στραβίζει ξαφνικά ή σταθερά, αν υπάρχει ξαφνική μείωση ή διπλή όραση, έντονος πόνος, σοβαρός τραυματισμός ή ασυνήθιστη ευαισθησία στο φως. Η λευκή κόρη είναι σπάνιο αλλά σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι, σύμφωνα με το National Eye Institute, και δεν πρέπει να αποδίδεται απλώς στη φωτογραφική μηχανή χωρίς εξέταση.
Τα λάθη που αξίζει να αποφύγεις
Μην περιμένεις το παιδί να ζητήσει μόνο του γυαλιά, μην αποδίδεις κάθε σύμπτωμα στις οθόνες και μην θεωρείς ότι μία καλή επίδοση στο σχολείο αποκλείει πρόβλημα όρασης. Απόφυγε επίσης τα αυτοσχέδια τεστ στο κινητό ως τελική απάντηση. Μπορούν να δείξουν μόνο μια πιθανή δυσκολία και δεν ελέγχουν ολοκληρωμένα την ευθυγράμμιση, τη συνεργασία των ματιών ή την υγεία των οφθαλμών.
Ο στόχος δεν είναι να παρακολουθείς αγχωμένα κάθε κίνηση, αλλά να αναγνωρίζεις ένα σταθερό μοτίβο. Όταν κάτι επιμένει, μια έγκαιρη εξέταση δίνει σαφέστερη εικόνα και, αν χρειάζεται, περισσότερες επιλογές αντιμετώπισης.
Ένα ήρεμο επόμενο βήμα
Αν αναγνωρίζεις ένα από τα σημάδια, σημείωσε πότε εμφανίζεται και συζήτησέ το με τον παιδίατρο ή κλείσε οφθαλμολογικό έλεγχο. Η εξέταση μπορεί να γίνει ακόμη και σε παιδί που δεν ξέρει να διαβάζει, με δοκιμασίες κατάλληλες για την ηλικία του.
Σημείωση: Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξέταση, τη διάγνωση ή την εξατομικευμένη συμβουλή παιδιάτρου, οφθαλμιάτρου ή παιδοοφθαλμιάτρου.
