Γυναικεία υγεία πέρα από τη μητρότητα: 8 θέματα που δεν πρέπει να μένουν στο περιθώριο

Από την περίοδο και την καρδιά μέχρι το πυελικό έδαφος, την ψυχική υγεία και την εμμηνόπαυση, αυτά είναι τα ζητήματα που αξίζουν ουσιαστική φροντίδα σε κάθε φάση ζωής.

Η συζήτηση για τη γυναικεία υγεία συχνά περιστρέφεται γύρω από τη γονιμότητα, την εγκυμοσύνη και τη μητρότητα. Όμως η υγεία μιας γυναίκας αρχίζει πολύ πριν από μια πιθανή εγκυμοσύνη και συνεχίζεται πολύ μετά το τέλος της αναπαραγωγικής ηλικίας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τονίζει ότι χρειάζεται μια προσέγγιση που καλύπτει ολόκληρη τη ζωή, από την εφηβεία έως τη μεγαλύτερη ηλικία, και περιλαμβάνει τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία. Αυτά είναι οκτώ θέματα που αξίζει να μπαίνουν πιο συχνά στη συζήτηση με τον γιατρό, αλλά και στην καθημερινή φροντίδα του εαυτού σου.

1. Η περίοδος και ο πυελικός πόνος δεν είναι «κάτι που απλώς υπομένεις»

Η ένταση του πόνου, η ποσότητα της αιμορραγίας και η διάρκεια του κύκλου διαφέρουν από γυναίκα σε γυναίκα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ενόχληση είναι φυσιολογική ή ότι πρέπει να την αποδέχεσαι σιωπηλά. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την εμμηνορροϊκή υγεία, ο έντονος πόνος, η πολύ μεγάλη αιμορραγία, η έντονη αλλαγή της διάθεσης και οι απούσες ή πολύ αραιές περίοδοι είναι βάσιμοι λόγοι αναζήτησης ιατρικής συμβουλής.

Ένα απλό ημερολόγιο κύκλου μπορεί να καταγράφει ημέρες περιόδου, πόνο, αιμορραγία, συμπτώματα από το έντερο ή την ουροδόχο κύστη και τον βαθμό στον οποίο επηρεάζεται η δουλειά, ο ύπνος ή η άσκηση. Είναι πρακτικό υλικό για μια ουσιαστικότερη ιατρική συζήτηση, ιδιαίτερα όταν εξετάζονται καταστάσεις όπως η ενδομητρίωση. Ο ΠΟΥ για την ενδομητρίωση επισημαίνει ότι το λεπτομερές ιστορικό πόνου και αιμορραγίας βοηθά στη διερεύνησή της. Ξαφνικός πολύ δυνατός πόνος και αιμορραγία με ζάλη ή λιποθυμική τάση χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.

2. Η ορμονική υγεία δεν αφορά μόνο τη γονιμότητα

Ακανόνιστη περίοδος, επίμονη ακμή, αυξημένη τριχοφυΐα, αραίωση μαλλιών ή ανεξήγητες αλλαγές στο βάρος δεν αρκούν από μόνα τους για διάγνωση. Αξίζει όμως να αξιολογούνται, ιδίως όταν εμφανίζονται μαζί ή επιμένουν. Το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, για παράδειγμα, δεν είναι μόνο ζήτημα σύλληψης. Ο ΠΟΥ για το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών το περιγράφει ως χρόνια μεταβολική κατάσταση που μπορεί να συνεχίζεται πέρα από τα αναπαραγωγικά χρόνια και να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αντίστασης στην ινσουλίνη, διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης και υψηλής χοληστερόλης.

Η πρακτική ερώτηση δεν είναι «είναι οι ορμόνες μου;», αλλά «ποια συμπτώματα έχω, πότε ξεκίνησαν και ποιες εξετάσεις έχουν νόημα για εμένα;». Η απάντηση μπορεί να απαιτεί γυναικολογική ή ενδοκρινολογική εκτίμηση και όχι ένα τυχαίο πακέτο ορμονικών εξετάσεων ή συμπληρώματα που υπόσχονται «ορμονική ισορροπία».

3. Η καρδιά χρειάζεται προσοχή πολύ πριν εμφανιστούν συμπτώματα

Η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη, το σάκχαρο, το κάπνισμα, η κίνηση και το οικογενειακό ιστορικό είναι κομμάτια της ίδιας εικόνας. Ο ΠΟΥ για τα καρδιαγγειακά νοσήματα υπογραμμίζει ότι παράγοντες όπως η υψηλή πίεση, η υψηλή γλυκόζη και τα αυξημένα λιπίδια μπορούν να εντοπιστούν στην πρωτοβάθμια φροντίδα πριν συμβεί ένα σοβαρό επεισόδιο.

Είναι επίσης σημαντικό να μην αναπαράγεται ο μύθος ότι οι γυναίκες δεν έχουν πόνο στο στήθος σε έμφραγμα. Η American Heart Association αναφέρει ότι ο πόνος ή η δυσφορία στο στήθος παραμένει το συχνότερο σύμπτωμα και στις γυναίκες. Μπορεί όμως να συνυπάρχουν δύσπνοια, ναυτία, πόνος στην πλάτη, στον ώμο ή στη γνάθο και ασυνήθιστη εξάντληση. Πίεση ή πόνος στο στήθος, έντονη δύσπνοια, ξαφνική αδυναμία στη μία πλευρά ή δυσκολία στην ομιλία είναι επείγοντα συμπτώματα, κάλεσε αμέσως το 112.

4. Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια ούτε έλλειψη αντοχής

Η ψυχική επιβάρυνση μπορεί να εμφανιστεί στην εφηβεία, στα χρόνια έντονης εργασίας και φροντίδας άλλων, στην περιεμμηνόπαυση ή στη μεγαλύτερη ηλικία. Επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος, έντονο άγχος, διαταραχές ύπνου, δυσκολία συγκέντρωσης ή αδυναμία να ανταποκριθείς στην καθημερινότητα δεν χρειάζεται να αποδίδονται αυτόματα στις ορμόνες ή στο ότι «έχεις πολλά στο κεφάλι σου».

Ο ΠΟΥ για την κατάθλιψη αναφέρει ότι οι γυναίκες επηρεάζονται συχνότερα από τους άνδρες και ότι υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες. Αν βρίσκεσαι γύρω στα 40 και νιώθεις διαρκώς εξαντλημένη, μπορείς να διαβάσεις και τον οδηγό του bewoman.gr για την ψυχική υγεία της γυναίκας στα 40. Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοτραυματισμού ή άμεσος κίνδυνος, κάλεσε το 112 ή απευθύνσου στα επείγοντα. Για δωρεάν ψυχοκοινωνική υποστήριξη στην Ελλάδα λειτουργεί και η γραμμή 10306.

5. Η σεξουαλική και κολπική υγεία αφορά ευεξία, όχι μόνο αντισύλληψη

Η σεξουαλική υγεία περιλαμβάνει την επιθυμία, την άνεση, τον πόνο, την κολπική ξηρότητα, την προστασία από σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις και τη δυνατότητα να μιλάς χωρίς ντροπή για όσα σε απασχολούν. Πόνος στη σεξουαλική επαφή, αιμορραγία μετά το σεξ, επίμονη ξηρότητα, ασυνήθιστες εκκρίσεις ή επαναλαμβανόμενες ενοχλήσεις χρειάζονται αξιολόγηση, όχι αυτοδιάγνωση και διαδοχικές αγωγές χωρίς εξέταση.

Ο ΠΟΥ για τις σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις σημειώνει ότι αρκετές λοιμώξεις μπορεί να είναι ασυμπτωματικές, ενώ τα προφυλακτικά, όταν χρησιμοποιούνται σωστά και σταθερά, αποτελούν μία από τις αποτελεσματικότερες μεθόδους προστασίας. Η ανάγκη για ενημέρωση και έλεγχο δεν σταματά με την εμμηνόπαυση. Για ενοχλήσεις από το ουροποιητικό, δες επίσης τι ισχύει για την ουρολοίμωξη και τα πρώτα συμπτώματα.

6. Το πυελικό έδαφος και η ουροδόχος κύστη δεν αφορούν μόνο τον τοκετό

Η διαρροή ούρων όταν γελάς, βήχεις ή γυμνάζεσαι είναι συχνή, αλλά δεν είναι κάτι που πρέπει απλώς να θεωρήσεις αναπόφευκτο. Προβλήματα του πυελικού εδάφους μπορεί να σχετίζονται με πολλούς παράγοντες, όπως η ηλικία, η εμμηνόπαυση, η δυσκοιλιότητα, ο χρόνιος βήχας, ο διαβήτης, μια επέμβαση ή ένας τοκετός.

Το Εθνικό Ινστιτούτο Διαβήτη, Πεπτικών και Νεφρικών Παθήσεων των ΗΠΑ συστήνει ιατρική εκτίμηση όταν υπάρχει διαρροή, δυσκολία στην ούρηση, συχνό ξύπνημα τη νύχτα για τουαλέτα ή πυελικός πόνος. Η σωστή αντιμετώπιση δεν είναι πάντοτε απλώς «κάνε Kegel». Ορισμένες γυναίκες χρειάζονται ενδυνάμωση, άλλες χαλάρωση ή διαφορετική προσέγγιση, γι’ αυτό η αξιολόγηση από γιατρό ή εξειδικευμένο φυσικοθεραπευτή πυελικού εδάφους έχει ουσία. Αδυναμία ούρησης, αίμα στα ούρα ή έντονος πόνος απαιτούν γρήγορη επικοινωνία με επαγγελματία υγείας.

7. Η υγεία των οστών και των μυών χτίζεται πριν από την εμμηνόπαυση

Η οστεοπόρωση συχνά αποκαλείται «σιωπηλή», επειδή μπορεί να μην προκαλεί συμπτώματα μέχρι να συμβεί κάταγμα. Το NIAMS των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ αναφέρει ότι ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία και ότι, για πολλές γυναίκες, η απώλεια οστικής μάζας αρχίζει να επιταχύνεται κοντά στην εμμηνόπαυση.

Πρακτικά, η φροντίδα περιλαμβάνει άσκηση με βάρος του σώματος και αντιστάσεις, επαρκή πρωτεΐνη, ασβέστιο και βιταμίνη D μέσω της διατροφής, αποφυγή καπνίσματος και συζήτηση για τον προσωπικό κίνδυνο. Ιστορικό κατάγματος μετά από μικρή πτώση, μακροχρόνια λήψη κορτικοστεροειδών, χαμηλό σωματικό βάρος ή ισχυρό οικογενειακό ιστορικό είναι στοιχεία που πρέπει να γνωρίζει ο γιατρός. Μην ξεκινάς συμπλήρωμα ασβεστίου ή βιταμίνης D χωρίς να εξεταστούν οι ανάγκες και οι πιθανές αντενδείξεις. Για πρακτικές ιδέες στο πιάτο, δες τη διατροφή στην εμμηνόπαυση.

8. Η περιεμμηνόπαυση και η εμμηνόπαυση είναι φάσεις ζωής, όχι υποσημείωση

Η εμμηνόπαυση δεν είναι ασθένεια και δεν βιώνεται με τον ίδιο τρόπο από όλες. Εξάψεις, διαταραχές ύπνου, αλλαγές στη διάθεση, κολπική ξηρότητα και ενοχλήσεις από το ουροποιητικό μπορεί να επηρεάσουν αισθητά την ποιότητα ζωής. Ο ΠΟΥ για την εμμηνόπαυση τονίζει ότι αυτή η μετάβαση είναι ευκαιρία επανεκτίμησης της συνολικής υγείας και ότι η φροντίδα πρέπει να περιλαμβάνει τη σωματική, ψυχική και σεξουαλική ευεξία.

Δεν υπάρχει μία λύση που ταιριάζει σε όλες. Οι επιλογές εξαρτώνται από τα συμπτώματα, το ιατρικό ιστορικό, τις προτιμήσεις και τους ατομικούς κινδύνους. Για μια πληρέστερη εικόνα μπορείς να συμβουλευτείς τον οδηγό περιεμμηνόπαυσης και εμμηνόπαυσης και να χρησιμοποιήσεις το ημερολόγιο συμπτωμάτων εμμηνόπαυσης πριν από το ραντεβού σου. Κάθε αιμορραγία μετά την εγκατάσταση της εμμηνόπαυσης χρειάζεται ιατρικό έλεγχο.

Τι αξίζει να συζητάς σε κάθε φάση ζωής

Η πρόληψη δεν είναι το ίδιο πακέτο εξετάσεων για όλες

Ένα προληπτικό ραντεβού δεν σημαίνει ότι κάθε γυναίκα χρειάζεται κάθε εξέταση κάθε χρόνο. Το κατάλληλο πρόγραμμα εξαρτάται από την ηλικία, το οικογενειακό και ατομικό ιστορικό, προηγούμενα αποτελέσματα και παράγοντες κινδύνου. Χρήσιμο είναι να έχεις μαζί σου λίστα φαρμάκων και συμπληρωμάτων, σημαντικές διαγνώσεις συγγενών και τις ημερομηνίες των τελευταίων εξετάσεων και εμβολιασμών.

Στην Ελλάδα, το εθνικό πρόγραμμα ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ περιλαμβάνει δωρεάν προσυμπτωματικούς ελέγχους για τον καρκίνο του μαστού, τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, τον καρκίνο του παχέος εντέρου και τον καρδιαγγειακό κίνδυνο για τις αντίστοιχες ομάδες δικαιούχων. Έλεγξε αν έχει εκδοθεί παραπεμπτικό για εσένα και συζήτησε με γιατρό ποιοι επιπλέον έλεγχοι έχουν πραγματική αξία στη δική σου περίπτωση.

Μια διαφορετική ερώτηση για το επόμενο ραντεβού

Αντί να περιμένεις μέχρι ένα σύμπτωμα να γίνει ανυπόφορο, δοκίμασε να ρωτήσεις: «Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι κίνδυνοι για την υγεία μου σε αυτή τη φάση και τι μπορώ να ελέγξω τώρα;». Η γυναικεία υγεία δεν είναι ένα κεφάλαιο που ανοίγει με την εγκυμοσύνη και κλείνει με την εμμηνόπαυση. Είναι μια συνεχής συζήτηση που αλλάζει μαζί σου.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία από επαγγελματία υγείας.