Δεν έχουν όλα τα προβιοτικά την ίδια δράση και περισσότερα δισεκατομμύρια μικροοργανισμών δεν σημαίνουν απαραίτητα καλύτερο αποτέλεσμα. Δες πότε έχει νόημα ένα συμπλήρωμα και πώς να διαβάζεις σωστά την ετικέτα του.
Τα προβιοτικά βρίσκονται πλέον στα ράφια σχεδόν κάθε φαρμακείου, με συσκευασίες που υπόσχονται υποστήριξη του εντέρου, καλύτερη πέψη ή ενίσχυση της φυσικής ισορροπίας του οργανισμού. Πώς μπορείς, όμως, να ξεχωρίσεις ποιο συμπλήρωμα ανταποκρίνεται πραγματικά στις ανάγκες σου;
Η απάντηση δεν βρίσκεται απαραίτητα στο πιο ακριβό προϊόν ούτε σε εκείνο που περιέχει τα περισσότερα δισεκατομμύρια βακτηρίων. Η επιλογή εξαρτάται από τον λόγο για τον οποίο σκέφτεσαι να πάρεις προβιοτικά, τα συγκεκριμένα στελέχη που περιέχουν και τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα. Και σε αρκετές περιπτώσεις, μπορεί να μη χρειάζεσαι καν συμπλήρωμα.
Τι είναι τα προβιοτικά και γιατί δεν λειτουργούν όλα με τον ίδιο τρόπο;
Τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί οι οποίοι, όταν χορηγούνται σε επαρκείς ποσότητες, μπορούν να προσφέρουν οφέλη στην υγεία. Ορισμένα βρίσκονται φυσικά σε τρόφιμα, ενώ άλλα περιλαμβάνονται σε συμπληρώματα διατροφής.
Ανάμεσα στους πιο γνωστούς μικροοργανισμούς που χρησιμοποιούνται σε προβιοτικά προϊόντα βρίσκονται είδη των ομάδων Lactobacillus και Bifidobacterium, καθώς και ο ζυμομύκητας Saccharomyces boulardii.
Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια: δύο συμπληρώματα που περιέχουν βακτήρια του ίδιου είδους δεν έχουν απαραίτητα την ίδια δράση.
Το αποτέλεσμα μπορεί να εξαρτάται από το συγκεκριμένο στέλεχος, δηλαδή την ακριβή ταυτότητα του μικροοργανισμού, τη δόση και την κατάσταση για την οποία έχει μελετηθεί.
Σύμφωνα με το Office of Dietary Supplements των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ (NIH), τα επιστημονικά ευρήματα για ένα συγκεκριμένο προβιοτικό στέλεχος δεν μπορούν να γενικεύονται αυτομάτως σε όλα τα υπόλοιπα.
Επομένως, το ερώτημα δεν είναι απλώς αν ένα προϊόν περιέχει προβιοτικά, αλλά αν τα συγκεκριμένα προβιοτικά έχουν μελετηθεί για την ανάγκη που θέλεις να αντιμετωπίσεις.
Ποια προβιοτικά μπορεί να ταιριάζουν στις δικές σου ανάγκες;
Αν παίρνεις αντιβίωση
Η αντιβιοτική αγωγή μπορεί να επηρεάσει τη σύνθεση του εντερικού μικροβιώματος και σε ορισμένους ανθρώπους να προκαλέσει διάρροια.
Εδώ υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που υποστηρίζουν ότι συγκεκριμένα προβιοτικά μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο διάρροιας που σχετίζεται με τη λήψη αντιβιοτικών. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν προσφέρει την ίδια προστασία.
Η Αμερικανική Γαστρεντερολογική Εταιρεία (AGA) αναφέρει συγκεκριμένες επιλογές, ανάμεσά τους το Saccharomyces boulardii και ορισμένους συνδυασμούς βακτηριακών στελεχών, για την πρόληψη λοίμωξης από Clostridioides difficile σε άτομα που λαμβάνουν αντιβιοτικά.
Η σύσταση είναι υπό όρους και δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι παίρνουν αντιβίωση χρειάζονται προβιοτικό.
Τι να κάνεις πρακτικά: Αν σου έχει συνταγογραφηθεί αντιβίωση, ρώτησε τον γιατρό ή τον φαρμακοποιό αν υπάρχει λόγος να χρησιμοποιήσεις προβιοτικό, ποιο συγκεκριμένο σκεύασμα έχει νόημα και πώς πρέπει να λαμβάνεται σε σχέση με την αγωγή σου.
Αν έχεις συχνά φούσκωμα ή ευερέθιστο έντερο
Το φούσκωμα είναι ένας από τους συνηθέστερους λόγους που οδηγούν κάποιον στην αγορά προβιοτικών. Ωστόσο, δεν υπάρχει ένα στέλεχος που να έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό για όλους.
Στην περίπτωση του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου, οι επιστημονικές μελέτες παρουσιάζουν διαφορετικά αποτελέσματα. Ορισμένες καταγράφουν βελτίωση συμπτωμάτων, αλλά η συνολική ποιότητα των δεδομένων δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για το ποιο προϊόν λειτουργεί καλύτερα.
Μάλιστα, οι κατευθυντήριες οδηγίες της AGA προτείνουν τη χρήση προβιοτικών για το ευερέθιστο έντερο μόνο στο πλαίσιο κλινικής μελέτης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αποκλείεται ένα συγκεκριμένο προβιοτικό να βοηθήσει κάποιον. Σημαίνει ότι δεν μπορούμε να θεωρήσουμε ένα τυχαίο συμπλήρωμα αξιόπιστη θεραπεία.
Αν αντιμετωπίζεις συχνά φούσκωμα, πόνο, διάρροια ή δυσκοιλιότητα, χρειάζεται πρώτα να διερευνηθεί η αιτία. Οι αλλαγές στη διατροφή, ορισμένες τροφικές δυσανεξίες και η συνολική διαχείριση των συμπτωμάτων μπορεί να έχουν μεγαλύτερη σημασία από την αγορά ενός συμπληρώματος.
Αν σε απασχολεί η δυσκοιλιότητα
Ορισμένες μελέτες έχουν εξετάσει προβιοτικά που περιέχουν Bifidobacterium, με κάποια ενθαρρυντικά αποτελέσματα στη λειτουργία του εντέρου.
Ωστόσο, όπως εξηγεί το National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH), τα διαθέσιμα δεδομένα δεν αρκούν για να θεωρήσουμε όλα τα προβιοτικά αποτελεσματικά απέναντι στη δυσκοιλιότητα.
Πριν επιλέξεις συμπλήρωμα, αξίζει να εξετάσεις μαζί με έναν επαγγελματία υγείας την πρόσληψη φυτικών ινών, την ενυδάτωση, τη σωματική δραστηριότητα και τυχόν φάρμακα που επηρεάζουν τις κενώσεις.
Αν θέλεις να υποστηρίξεις την κολπική υγεία
Τα προβιοτικά για την κολπική χλωρίδα προβάλλονται συχνά ως μια εύκολη λύση για γυναικολογικές ενοχλήσεις.
Παρότι ορισμένοι γαλακτοβάκιλλοι αποτελούν φυσιολογικό μέρος της κολπικής μικροχλωρίδας, δεν σημαίνει ότι ένα συμπλήρωμα που τους περιέχει μπορεί να αντιμετωπίσει κάποια λοίμωξη.
Οι οδηγίες των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) αναφέρουν ότι τα προβιοτικά προϊόντα που έχουν μελετηθεί για τη βακτηριακή κολπίτιδα δεν υποστηρίζονται ως θεραπεία αντικατάστασης ή συμπληρωματική θεραπεία.
Εάν εμφανίζεις αλλαγές στις κολπικές εκκρίσεις, δυσάρεστη οσμή, κνησμό ή επαναλαμβανόμενες ενοχλήσεις, η σωστή επιλογή είναι η γυναικολογική αξιολόγηση και όχι η αυτοθεραπεία με συμπλήρωμα.
Αν δεν έχεις κάποιο συγκεκριμένο πρόβλημα υγείας
Ίσως βλέπεις τα προβιοτικά ως μέρος της καθημερινής σου φροντίδας, όπως μια πολυβιταμίνη.
Ωστόσο, τα NIH επισημαίνουν ότι δεν υπάρχουν γενικές επίσημες συστάσεις που να υποστηρίζουν τη χρήση προβιοτικών συμπληρωμάτων από όλους τους υγιείς ανθρώπους.
Αν δεν έχεις κάποια συγκεκριμένη ένδειξη, δεν χρειάζεται να ξεκινήσεις ένα προϊόν μόνο και μόνο επειδή διαφημίζεται για το μικροβίωμα.
Τα 7 σημεία που πρέπει να ελέγξεις πριν αγοράσεις προβιοτικά
Η ετικέτα μπορεί να σου δώσει περισσότερες χρήσιμες πληροφορίες από οποιαδήποτε διαφημιστική υπόσχεση.
1. Το ακριβές στέλεχος
Μην περιορίζεσαι στην αναγραφή Lactobacillus ή Bifidobacterium. Αναζήτησε την πλήρη ονομασία, ιδανικά μαζί με τον κωδικό του στελέχους.
Για παράδειγμα, το Lactobacillus rhamnosus GG, που πλέον ταξινομείται ως Lacticaseibacillus rhamnosus GG, είναι μια πολύ πιο συγκεκριμένη αναφορά από την απλή λέξη Lactobacillus.
Η ακριβής ταυτοποίηση βοηθά να διαπιστωθεί αν υπάρχουν μελέτες για το συγκεκριμένο προϊόν ή στέλεχος.
2. Τον αριθμό CFU
Τα CFU είναι οι μονάδες σχηματισμού αποικιών και χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν την ποσότητα βιώσιμων μικροοργανισμών.
Στην αγορά θα συναντήσεις προϊόντα με 1, 10 ή ακόμη και 50 δισεκατομμύρια CFU.
Περισσότερα CFU δεν σημαίνουν απαραίτητα μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Σημασία έχει η δόση που έχει εξεταστεί επιστημονικά για το συγκεκριμένο στέλεχος και την αντίστοιχη χρήση.
3. Τη διάρκεια ζωής του προϊόντος
Τα προβιοτικά περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς και ο αριθμός τους μπορεί να μειώνεται με την πάροδο του χρόνου.
Το NIH επισημαίνει ότι είναι προτιμότερο να αναφέρεται ο αριθμός CFU που διατηρείται έως τη λήξη του προϊόντος και όχι μόνο εκείνος που μετρήθηκε κατά την παραγωγή.
4. Τις συνθήκες συντήρησης
Κάποια συμπληρώματα απαιτούν ψυγείο, ενώ άλλα μπορούν να διατηρηθούν σε θερμοκρασία δωματίου.
Ακολούθησε τις οδηγίες της συσκευασίας και έλεγξε αν οι συνθήκες φύλαξης ταιριάζουν στην καθημερινότητά σου. Ένα προϊόν που χρειάζεται συγκεκριμένη θερμοκρασία πρέπει να συντηρείται ανάλογα και μετά την αγορά του.
5. Την παρουσία πρεβιοτικών
Ορισμένα προϊόντα συνδυάζουν προβιοτικά με πρεβιοτικά, δηλαδή συστατικά που χρησιμοποιούνται από μικροοργανισμούς του εντέρου.
Αυτά τα προϊόντα ονομάζονται συχνά συνβιοτικά.
Ο συνδυασμός δεν αποτελεί αυτόματα πλεονέκτημα. Για παράδειγμα, ορισμένες πρεβιοτικές ίνες μπορεί να εντείνουν προσωρινά τα αέρια και το φούσκωμα σε ευαίσθητα άτομα.
6. Τα υπόλοιπα συστατικά
Αν έχεις δυσανεξίες, αλλεργίες ή συγκεκριμένους διατροφικούς περιορισμούς, έλεγξε ολόκληρη τη σύνθεση.
Ένα συμπλήρωμα μπορεί να περιέχει πρόσθετες ίνες, γλυκαντικά ή άλλα έκδοχα που χρειάζεται να γνωρίζεις.
Η ένδειξη «φυσικό» δεν αρκεί από μόνη της για να τεκμηριώσει την καταλληλότητα ενός προϊόντος.
7. Την τεκμηρίωση και τη διάρκεια χρήσης
Πριν αγοράσεις ένα σκεύασμα, προσπάθησε να απαντήσεις σε δύο ερωτήσεις: Υπάρχουν αξιόπιστες μελέτες για τη χρήση που με ενδιαφέρει; Για πόσο διάστημα έχει νόημα να το χρησιμοποιήσω;
Δεν υπάρχει μία ιδανική διάρκεια λήψης για όλους. Η επιλογή πρέπει να συνδέεται με τον λόγο χρήσης, το ιστορικό σου και τις οδηγίες του επαγγελματία υγείας.
Προβιοτικά συμπληρώματα ή γιαούρτι και κεφίρ;
Το γεγονός ότι ένα προϊόν διατίθεται σε κάψουλα δεν σημαίνει ότι είναι απαραίτητα καλύτερο από ένα τρόφιμο. Από την άλλη, δεν μπορούμε να θεωρούμε πως όλα τα ζυμωμένα τρόφιμα προσφέρουν τα ίδια αποτελέσματα με ένα κλινικά μελετημένο προβιοτικό στέλεχος.
Το γιαούρτι με ζωντανές καλλιέργειες, το κεφίρ και ορισμένα ζυμωμένα τρόφιμα μπορούν να έχουν θέση σε μια ποικίλη διατροφή. Όμως, η παρουσία ζωντανών μικροοργανισμών δεν αποδεικνύει από μόνη της ένα συγκεκριμένο θεραπευτικό όφελος.
Αν θέλεις να προσθέσεις μεγαλύτερη ποικιλία στο καθημερινό σου μενού, μπορείς να διαβάσεις στο Bewoman τον οδηγό Τροφές που βοηθούν στην πέψη χωρίς περιορισμούς.
Για περισσότερες ιδέες με ζυμωμένα τρόφιμα, υπάρχει επίσης το άρθρο Kimchi και kefir για υγεία του εντέρου και γεύση στις συνταγές.
Στην ελληνική καθημερινότητα, ένα σκέτο γιαούρτι με φρούτα στο πρωινό ή ένα ποτήρι κεφίρ ως μέρος ενός γεύματος μπορούν να αποτελέσουν απλές διατροφικές επιλογές, εφόσον τα ανέχεσαι καλά.
Αντίθετα, όταν εξετάζεται η χρήση προβιοτικού για συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη, χρειάζεται ένα προϊόν με τεκμηριωμένα στελέχη και κατάλληλη δοσολογία.
Τα συνηθέστερα λάθη με τα προβιοτικά
Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι να επιλέγεις συμπλήρωμα αποκλειστικά βάσει των δισεκατομμυρίων CFU που αναγράφονται στη συσκευασία.
Εξίσου προβληματικό είναι να θεωρείς ότι όσα περισσότερα διαφορετικά στελέχη περιέχει ένα προϊόν τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος. Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από το τι έχει πραγματικά μελετηθεί, όχι από τον αριθμό των συστατικών.
Άλλο συνηθισμένο λάθος είναι να περιμένεις από ένα προβιοτικό να αντιμετωπίσει οποιοδήποτε γαστρεντερικό σύμπτωμα ή να συνεχίζεις τη λήψη του επ’ αόριστον χωρίς να γνωρίζεις αν προσφέρει κάποιο όφελος.
Επιπλέον, η λογική ότι τα προβιοτικά είναι ακίνδυνα επειδή περιέχουν «καλά βακτήρια» δεν ισχύει για όλους.
Το NCCIH αναφέρει ότι, παρόλο που οι ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως ήπιες στους υγιείς ανθρώπους, ο κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών μπορεί να είναι μεγαλύτερος σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα ή σοβαρά νοσήματα.
Πότε χρειάζεται να μιλήσεις με γιατρό;
Πριν πάρεις προβιοτικά, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να συμβουλευτείς γιατρό αν έχεις σοβαρό χρόνιο νόσημα, λαμβάνεις ανοσοκατασταλτική θεραπεία ή βρίσκεσαι σε κατάσταση αυξημένου ιατρικού κινδύνου.
Στην εγκυμοσύνη, στον θηλασμό και όταν πρόκειται για παιδιά, η επιλογή συμπληρώματος χρειάζεται επίσης εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Ορισμένα συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται απλώς σε «διαταραγμένη χλωρίδα». Το αίμα στα κόπρανα, η ανεξήγητη απώλεια βάρους, ο έντονος κοιλιακός πόνος και η επίμονη διάρροια απαιτούν ιατρική εκτίμηση. Έντονη αφυδάτωση ή ξαφνικός πολύ δυνατός πόνος χρειάζονται επείγουσα βοήθεια.
Οι οδηγίες του NHS για τις γαστρεντερικές ενοχλήσεις τονίζουν τη σημασία της διερεύνησης τέτοιων συμπτωμάτων, αντί να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά με αυτοθεραπεία.
Τελικά, ποιο προβιοτικό να επιλέξεις;
Το κατάλληλο προβιοτικό δεν είναι απαραίτητα εκείνο με τα περισσότερα στελέχη, τη μεγαλύτερη δόση ή τις πιο εντυπωσιακές υποσχέσεις.
Είναι εκείνο για το οποίο υπάρχουν αξιόπιστα δεδομένα σχετικά με τη συγκεκριμένη ανάγκη σου, εφόσον πράγματι υπάρχει λόγος να χρησιμοποιήσεις συμπλήρωμα.
Πριν φτάσεις στο ταμείο του φαρμακείου, έλεγξε την ετικέτα, αναζήτησε τεκμηρίωση και συζήτησε με έναν επαγγελματία υγείας αν το προϊόν έχει θέση στην περίπτωσή σου.
Μερικές φορές, η καλύτερη επιλογή δεν είναι ένα ακόμη συμπλήρωμα, αλλά να καταλάβεις τι πραγματικά χρειάζεται ο οργανισμός σου.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία.
